Πώς εκφράζουμε αυτά που μας ενοχλούν;
Σκεφτείτε μια κατάσταση όπου χρειάζεται να εκφράσετε κάτι σημαντικό σε έναν άνθρωπο — για παράδειγμα, κάτι που σας έχει στενοχωρήσει ή δυσαρεστήσει στη συμπεριφορά του.
Ποια από τις παρακάτω αντιδράσεις σας μοιάζει πιο οικεία;
- Κρατάτε μέσα σας αυτό που νιώθετε, το επεξεργάζεστε για ώρες και τελικά αποφεύγετε να το εκφράσετε, για να μη δημιουργηθεί ένταση;
- Ή αντιδράτε έντονα τη στιγμή που νιώθετε θυμό, εκφράζοντας το συναίσθημά σας με τρόπο που συχνά οδηγεί σε σύγκρουση;
Σε πολλές περιπτώσεις, καμία από τις δύο αντιδράσεις δεν οδηγεί σε πραγματική επικοινωνία.
Γιατί δεν “ακούγεται” τελικά η φωνή μας;
Στην πρώτη περίπτωση, αποφεύγουμε τη σύγκρουση, αλλά το συναίσθημα και το μήνυμα μένουν μέσα μας, συχνά οδηγώντας σε ενοχές και εσωτερική ένταση.
Στη δεύτερη περίπτωση, το μήνυμα εκφράζεται, αλλά συνήθως με έντονο και μη ξεκάθαρο τρόπο, με αποτέλεσμα ο άλλος να αμύνεται και η επικοινωνία να διακόπτεται.
Έτσι, σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν επιτυγχάνεται ουσιαστική επικοινωνία, κάτι που συχνά οδηγεί σε απογοήτευση, θυμό και αίσθημα ανεπάρκειας.
Η λύση: Διεκδικητική επικοινωνία
Υπάρχει ένας πιο λειτουργικός τρόπος να εκφράζουμε τις ανάγκες και τα συναισθήματά μας, χωρίς σύγκρουση αλλά και χωρίς καταπίεση.
Αυτός ο τρόπος ονομάζεται διεκδικητικότητα (assertiveness).
Η διεκδικητική επικοινωνία μας επιτρέπει να:
- εκφράζουμε αυτό που νιώθουμε με σεβασμό
- θέτουμε όρια χωρίς ενοχές
- διατηρούμε υγιείς σχέσεις
- μειώνουμε τις παρεξηγήσεις και τις εντάσεις
Πρώτο βήμα: Αναγνώριση συναισθημάτων
Η βάση της διεκδικητικότητας είναι η αναγνώριση του συναισθήματός μας.
Έχουμε το δικαίωμα να νιώθουμε:
θυμό, άγχος, φόβο, απογοήτευση, ενόχληση ή χαρά.
Το σημαντικό είναι να μπορούμε να αναγνωρίζουμε αυτό που νιώθουμε και να το εκφράζουμε με σαφήνεια, χωρίς επίθεση ή κατηγορία.
Σεβασμός και προς τον άλλον
Η διεκδικητική στάση δεν αφορά μόνο εμάς.
Περιλαμβάνει και την αναγνώριση ότι και ο άλλος άνθρωπος έχει συναισθήματα, οπτική και ανάγκες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε πάντα, αλλά ότι επικοινωνούμε με σεβασμό και διάθεση κατανόησης, αποφεύγοντας φράσεις που ακυρώνουν τον άλλο (π.χ. «δεν πρέπει να νιώθεις έτσι»).
Τι περιλαμβάνει η διεκδικητικότητα;
Η διεκδικητική συμπεριφορά περιλαμβάνει δεξιότητες όπως:
- Έκφραση θετικών συναισθημάτων και αποδοχή κομπλιμέντων
- Θέσπιση και επικοινωνία προσωπικών ορίων
- Ικανότητα να λέμε «όχι» με σαφήνεια και σεβασμό
- Ανάληψη πρωτοβουλιών για προσωπική εξέλιξη
- Ενεργή και ξεκάθαρη επικοινωνία χωρίς επίθεση ή παθητικότητα
Επιθετική και παθητική επικοινωνία
Η διεκδικητικότητα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο μη λειτουργικά άκρα:
Επιθετική συμπεριφορά
- επιβολή απόψεων
- έντονος τόνος και ειρωνεία
- υποτίμηση του άλλου
- σύγκρουση που ξεφεύγει από το αρχικό θέμα
Παθητική συμπεριφορά
- καταπίεση συναισθημάτων
- δυσκολία στο να πούμε «όχι»
- φόβος απόρριψης
- χαμηλή αυτοεκτίμηση
- εκτόνωση μέσω έμμεσων τρόπων (π.χ. υπερφαγία, αποφυγή, υπερβολική χρήση διαδικτύου)
Η διεκδικητικότητα ως δεξιότητα που μαθαίνεται
Η διεκδικητική επικοινωνία δεν είναι έμφυτη ικανότητα — είναι μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί.
Μέσα από μια διαδικασία αυτογνωσίας και καθοδήγησης από εξειδικευμένο ψυχολόγο, το άτομο μπορεί να μάθει να εκφράζεται πιο καθαρά, να θέτει όρια και να βελτιώνει τις σχέσεις του.
Με εξάσκηση, η διεκδικητικότητα γίνεται τρόπος ζωής.
Μήνυμα
Η ουσιαστική επικοινωνία δεν είναι ούτε η σιωπή ούτε η σύγκρουση — είναι η ισορροπημένη έκφραση του εαυτού μας με σεβασμό προς τον άλλον.
Βάλια Ζέρβα
Ψυχολόγος, MEd
Υπεύθυνη Κέντρου Ανάπτυξης Ειδικών Δεξιοτήτων
